خوی

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد

خوی
اطلاعات کلی
نام رسمی:	خوی
کشور:	ایران
استان:	آذربایجان غربی
شهرستان:	خوی
بخش:	مرکزی
نام محلی:	خوی
خوی
مردم
جمعیت	۱۸۱٬۴۶۵ نفر
زبان‌های گفتاری:	ترکی آذربایجانی
مذهب:	شیعه
جغرافیای طبیعی
ارتفاع از سطح دریا:	۱٬۱۴۸ متر
آب‌وهوا
میانگین دمای سالانه:	۱۰
بارش سالانه:	۲۵۳ میلی‌متر
اطلاعات شهری
شهردار:	یوسف کربلای خلیلی
پیش‌شماره تلفنی:	۰۴۶۱[۱]
وب‌گاه:	شهرداری خوی

خوی یکی از شهرهای استان آذربایجان غربی ایران است. این شهر مرکز شهرستان خوی است.

خوی دومین شهر بزرگ استان پس از ارومیه است. جمعیت این شهر بر پایه سرشماری سال ۱۳۸۵ برابر با ۱۷۸٬۷۰۸ نفر بوده‌است. نرخ باسوادی این شهرستان هفتاد درصد است.

شهر خوی به‌دلیل واقع شدن در مسیر جاده ابریشم و جاده تجارتی شرق و غرب، مورد بازدید بسیاری از جهانگردان و ایرانشناسان واقع شده‌است. از منابع تاریخی و سفرنامه‌ها از جمله سفرنامه ناصرخسرو مطالب قابل توجهی دربارهٔ خوی بدست می‌آید.

فهرست مندرجات ۱ وجه تسمیه ۲ آثار تاریخی و مذهبی ۳ شکارگاه‌های تاریخی ۴ طبیعت ۵ محصولات ۶ سرشناسان ۷ راه ترانزیت ۸ نگارخانه ۹ منابع

وجه تسمیه

چارلز نایت نام قبلی شهر را هوی ذکر نموده‌است.^[۲] کتاب تأملی بر نام شهر‌های آذربایجان خوی را تغییریافته کلمه قویون (گوسفند) به قوی و بعد به خوی دانسته است.^{[۳] [نیاز به نقل قول دقیق از کتاب]} نظریه‌ای است که خوی کلمه‌ای ارمنی و به معنی قوچ آمده است. اما کسروی معتقد است نام شهر خوی به معنی قوچ نیست زیرا در کتب ارمنی خوی را هیر نامیده‌اند.^[۴]

آثار تاریخی و مذهبی

آثار تاریخی زیادی در منطقه خوی قرار دارد از جمله دروازه سنگی، مسجد مطلب خان، برج شمس تبریز، پل خاتون، بازار خوی، کارونسراهای خوی اطراف آن، پل قطور، ساختمان شهرداری پیشین، کلیسای‌ مهلزان‌، کلیساهای‌ مارخنه‌ و سورپ‌ نشان‌، کلیسای‌ سورپ‌ سرکیس‌، مسجد شاه «سید الشهداء» خوی، مسجد ملاحسن‌ و...

شهرستان خوی دارای اماکن متبرکه زیادی است که می‌توان به امامزاده سید بهلول واقع در محله امامزاده، بقعه مبارک شیخ نوائی و بقعه متبرک میر فتاح اشاره کرد.

شکارگاه‌های تاریخی

خوی به خاطر دارا بودن شکارگاه‌های زیاد مورد توجه شاه اسماعیل صفوی بود. شاه اسماعیل به خاطر آب و هوای خوش خوی زیاد به این شهر سفر می‌کرد و نقل است که جمجمه قوچ‌هایی که در عمارت برج شمس تبریزی مشاهده می‌شود توسط شاه اسماعیل شکار شده‌اند. شاه اسماعیل با الهام از طبیعت زیبای خوی شعر می‌سرود^{[نیازمند منبع]}.

طبیعت

خوی در میان کوه‌های بلند واقع شده‌است به همین دلیل آب و هوای آن در تابستان گرم و در زمستان بسیار سرد است. آب و هوای این شهرستان در فصل بهار بسیار دلچسب است. کوه چله‌خانه در مجاورت این شهرستان قرار دارد و نیز کوه اورین که برای مردم این شهر کوهی با ارزش و تاریخی است. منطقه بکر جهنم دره یا به قولی دره قیریس که یک دره کاملاً بکر با کوه‌ها و صخره‌هایی است که از وسط شان راه عبوری دارند و ارتفاع آنها گاهی به ارتفاع یک برج ده طبقه میرسد که در بالا به همدیگر چسبیده‌اند. در این دره سر سبز جانورانی مانند خرس قهوه‌ای، آهو، و گوزن وجود دارند.

محصولات

سال‌ها پیش به دلیل نوع خاک مزارع خوی پنبه در آن کاشته و بهره برداری می‌شد. و این مزارع سبب به وجود آمدن نساجی در خوی شد.ولی کم کم مزارع پنبه جای خود را با آفتاب گردان(گونه باخان)داد.
تخمه آفتابگردان از محصولات اصلی این شهرستان است و همچنین عسل مرغوب این شهرستان از دیگر محصولات غذایی می‌باشد.فرشهای نفیس دستباف از دیگر تولیدات این شهر میباشد.یکی از نقشهای ماندگار فرش ایرانی «نقش ماهی» است.

سرشناسان

از خاندانهای معروف این شهرستان خاندان دنبلی را میتوان نام برد سالیان متوالی در آذربایجان حکومت داشته‌اند.

از شخصیتهای معروف این شهرستان می‌توان به آیت‌الله خویی، و عباس زریاب خویی اشاره کرد.

راه ترانزیت

شهرستان خوی با وجود قرار گرفتن در مسیر جاده ابریشم تنها راه مرزی نزدیک به کشور ترکیه است. خوی تنها شهریست که مسافت آن با شهر وان در کشور ترکیه از طریق بازارچه رازی حدود یک ساعت است.

در سال ۲۰۰۶ هیتی از طرف کشور ترکیه برای بررسی وضعیت بین راهی دو کشور جلسه‌ای با حضور معاون وزیر و سایر افراد متولی صادرات و واردات استان آذربابجان غربی و افراد منتخب از این شهرستان برگزار نمودند.

به علت اینکه فاصله سایر بازارچه‌ها با وان زیاد است بنابراین کشور ترکیه اعتراض کتبی خود را راجع به این مسئله به مقامات ایران اعلام کرد که چرا رانندگان ما با وجود راه نزدیک مسافتی در حدود ۴:۳۰ ساعت را برای رسیدن به جاده ترانزیتی بین المللی طی کرده و ضررهای زیادی را متحمل شوند.^{[نیازمند منبع]}

نگارخانه

خانه کبیری

دروازه سنگی، خوی

بازار خوی

طبیعت خوی

مسجد مطلب خان خوي : شماره ثبت : 46-48 موقعيت: اول خيابان طالقاني – چهارراه مركزي خوي مسجد مطلب خان در مركز شهرستان خوي بفاصله حدوداً 30 متري بازار قديمي و در كنار خيابان طالقاني در مجاورت چند مسجد قديمي قرار گرفته است؛
	از روي شواهد معماري زمان ساختمان اوليه مسجد منسوب بدوره ايلخاني بوده كه بر اثر انهدام بنا احتمالاً در اوايل قاجاريه مجدداً‌ بر روي بقاياي اصلي و قبلي ساختمان جديدي ساخته شده است. تاريخ ساخت بنا 1255 هجري قمري است، موسس آن حاج مطلب خان بوده كه ظاهراً زرگر مخصوص نايب السطنه عباس ميرزا بوده و خطاب خان به او داده شده است. ايوان ورودي مسجد طاق بلندي به ارتفاع حدود 25 متر دارد. اين مسجد از يك شبستان بزرگ روباز با پلان مربع كه دور تا دور آن از حجرات دو طبقه و شاه‌نشينهاي رفيع ايراني عظيم تشكيل شده است  تمام مصالح بكار رفته در بنا از روي پي از آجر انتخاب شده و جبهه بيروني مسجد فاقد هر نوع تزئيناتي مي‌باشد و قسمتهاي داخلي ايوان و طرفين و طرفين ورودي آن در آجر چيني با پس و پيش نمودن آجرها فرم خاصي بدان داده‌اند. در طبقه بالا و در چهار گوشه شبستان فضاهايي با نرده‌هاي چوبي براي نشستن زنان تعبيه شده و دسترسي به اين فضاها از طريق پله‌هايي كه در چهارگوشه بنا وجود دارد تأمين شده است. از اين مكان همانند ساير اماكن مقدسه براي عبادت و انجام فرايض ديني استفاده مي‌شده است. از نماي ضلع غربي مسجد تعداد زيادي مغازه احداث شده و در ضلع شمالي و غربي نيز تعدادي مغازه و سرويس بهداشتي و منازل مسكوني و در ضلع جنوبي پاساژي ساخته شده است مي‌توانند در امر ارائه خدمات و ايجاد امكانات رفاهي براي بازديد گردشگران مفيد واقع شوند
	مسجد حجتيه خوي: مسجد حجتيه در خيابان شيخ مهدي ورد ضلع شمال شرقي دروازه سنگي واقع شده و اين نشانگر آن است كه كاملاً با بافت بازار قديمي در ارتباط بوده است و داراي بافت هم فرم بازار مي‌باشد.از تاريخ دقيق ساخت مسجد اطلاع چنداني در دست نمي‌باشد، ولي از لحاظ معماري آن مي‌توان به دوره قاجار استناد نمود و از نماي كلي مسجد چنين پيداست كه فضاي داخلي تغييري نسبت به ساخت اوليه نداشته است و فقط قسمت حياط و درب ورودي و منزل سرايدار به آن الحاق شده است. اين مسجد داراي پلان مربع شكل مي‌باشد و هشت گنبد به فرم لنبوه (گرد چين) در اطراف و در مركز آن گنبد اصلي روپوش داراي كاربندي با آجر و نقاشي دارد و كاربندي نقاشي آن، حول ستاره دوازده پر است كه خطوط داخل آن رنگ آميزي شده است. اين مسجد داراي چهار ستون سنگي به فرم هشت ضلعي در وسط بنا بوده است. يعني هر يك از اضلاع چهار گنبد بر روي يك ستون سوار گرديده است. بناي فوق، داراي كاربندي آجري زيبايي نيز در زير گنبدها مي‌باشد و در محراب زيباي آن دو رديف كتيبه از آيات قرآن كريم به خط زيباي ثلث در زمينه لاجوردي با رنگ سفيد به چشم مي‌خورد و اين محراب داراي سبك منبر چوبي عمومي مي‌باشد. مسجد حجتيه تك مناره مي‌باشد كه بافت آن همانند ساختمان مسجد از آجر پخته است و در ضلع شمال شرقي مسجد بنا گرديده است و داراي يك ورودي به پله‌هاي مارپيچ (غلام گردشي) از داخل مسجد مناره مي‌باشد، ارتفاع مناره در حال حاضر 12 متر و قطر آن 3 متر مي‌باشد، از قرار معلوم سر مناره (سوزنه) داراي معماري هم فرم برج بوده و ريزش كرده است، در حال حاضر يك گنبد فلزي پايه دار بر روي آن كار گذاشته‌اند. اين مسجد به علت نزديكي به بازار اغلب مورد استفاده كسبه بازار است و در آن نماز جماعت ، مجالس ترحيم و عزاداري به مناسبتهاي مختلف برپا مي‌گردد.
	مسجد سيدالشهداء خوي: مسجد سيد‌الشهداء در ضلع شمالي خيابان انقلاب خوي واقع است و ورودي آن از پياده روي همان خيابان منشعب مي‌شود، كه كف آن حدود 60 سانتي‌متر از پياده‌رو پايين تر قرارا دارد.با توجه به فرم معماري بنا اين مسجد بنائيست مربوط به دوره قاجاريه. در سنگ نوشته‌اي كه داخل دالان ورودي قرار گرفته تاريخ احداث بنا را 1327 هجري قمري ذكر نموده است. مسجد داراي حياط نسبتاً وسيعي مي‌باشد كه به غير از ساختمان فعلي شبستان مسجد كه در ضلع جنوبي و ساختمان فرمانداري و شهرداري در ضلع شمالي قرار گرفته است. بقيه قسمتهاي اطراف آن از جمله طريقه باغچه‌بندي و حوض وسط صحن نوسازي شده است. اين مسجد داراي شبستان مربع مستطيل شكل با جهت شرقي غربي مي‌باشد كه با دو نوع مصالح يعني تا ارتفاع حدود 60 سانتي‌متري با سنگ و از اين قسمت به بعد با آجر ساخته شده است. ستونهاي شبستان سنگي است و از نظم و دقت كاربرد آجر بسيار جالب توجه مي‌باشد. يك طاق‌نما مربوط به دالان ورودي است و بقيه پنجره شبستان مي‌باشد.تزئينات مسجد ساده بوده و شامل تزئينات آجري در گنبدهاي پوششي و گوشواره‌اي و گنبد و كاربندي زير گنبدها مي‌باشد.
	مسجد ملاحسن (خوي): مسجد ملاحسن در ضلع جنوبي خيابان انقلاب شهرستان خوي تقريباً‌ روبروي مسجد قديمي سيدالشهداء قرار گرفته است. يكي از وروديهاي مسجد بطرف خيابان ديگري بداخل بازار قديمي خوي باز مي‌شود. اين بناي تاريخي در بافت قديمي خوي واقع و اطراف آن مغازه‌ها و راسته بازار واقع شده است. مسجد در سال 1396 هجري قمري توسط حاج آقا حسن فرزند ملاحسن امام جمعه خوي در زمان قاجاريه ساخته شده است. ورودي اصلي مسجد از خيابان مذكور منشعب و با يك هشتي ورودي به شبستان را پيدا مي‌كند. سالن اصلي شبستان با سه فرش انداز و دو رديف ستون سنگي و به فرم هشت ضعلي مي‌باشد. در آجر چيني كاسه گنبدها با طرحهاي رسمي بندي جالبي كه از بهترين شيوه‌هاي آجر چيني معماري ايراني تبعيت نموده،‌كار شده است. مسجد تا ارتفاع 80 سانتي‌متر با سنگ و بقيه با آجر ساخته شده است. ستونهاي سنگي و چفت و وصل آنها بوسيله اتصالهاي سربي انجام گرفته شده است. در ضلع شرقي ورودي مسجد مناره آجري نسبتاً‌ مرتفعي قرار گرفته كه مؤذنه آن داراي شش طاق نما با پنجره مي باشد.
	مسجد شيخ (خوي): موقعيت: خيابان طالقاني مسجد شيخ در خيابان انقلاب شهرستان خوي، جنب مقبره آل يعقوب واقع شده و در نزديكرتين مسجد قديمي در اتصال با بازار قديمي خوي مي‌باشد و با توجه به معماري تاريخ ساخت بنا به دوره قاجار مي‌رسد. پلان مسجد مستطيل شكل مي‌باشد. شبستان مسجد داراي ستونهاي رنگي و گنبدهاي پوششي مي‌باشد. مصالح عمده بكار رفته در اين بنا آجر چهارگوش در بدنه و سنگ لاشه در قسمت پي مي‌باشد كه با ملات گچ كار شده‌اند. و طاق‌هاي داخلي و طاق نماهاي خارجي از نوع جناغي مي‌باشد.از دخل و تصرفات انجام شده در مسجد مي‌توان به نماسازي در بنا با مصالح جديد كه ناهمگون با مصالح قديمي است و سيماي بنا را بهم زده است نام برد. همچنين تعويض درها و پنجره‌ها به منظور مرمت (استفاده از درها و پنجره‌هاي آهني در بنا) از جمله ديگر تصرفات مشهود در بنا مي‌باشد. از ديگر مساجد قديمي و تاريخ خوي مي‌توان به مساجد داش‌آغليان (خيابان شهيد صمدزاده متعلق به قاجار)، چورس (خيابان مهدي، ضلع شمالي دروازه سنگي متعلق به قاجار و صفويه)، ديزج ديز (قاجاريه)، ملااحد (قاجار) و ذهبيه اشاره كرد.