واکاوی مسئله وجود مافیا در آموزش عالی؛ عقده دكتر شدن!

روزگاری، هر کس می توانست دیپلم بگیرد، شهره شهر می‌شد، مدرکش را قاب می‌گرفت و به نشانه افتخار به دیوار اتاق خانه یا محل کارش می‌زد.
مردم نیز آنها را به عنوان افرادی باسواد به رسمیت می‌شناختند و برایشان احترام زیادی قائل می‌شدند.

بعدها با گسترش آموزش‌های عمومی، آن وضعیت فرو ریخت و گذراندن رتبه‌های آموزش عالی اعم از فوق دیپلم و لیسانس، افتخارآفرین شد و سپس با شکل‌گیری شرایط جدید، دارا بودن مدرک لیسانس و حتی فوق لیسانس نیز رفته رفته عادی گشت.

در این میان، عده‌ای با یادآوری ارج و قرب مدارک تحصیلی در سالهای پیشین، خرده می‌گیرند که چرا این همه دانشگاه دولتی، آزاد و پیام نور و فراگیر و غیرانتفاعی و .... در کشور راه‌اندازی شده است تا کرور کرور مدرک تحصیلی دانشگاهی صاد و این مدارک از آن اعتبار اولیه بین مردم ساقط شوند؟!

این انتقاد از دو منظر قابل بررسی است:

1- اینکه آموزش عالی گسترش یابد و تعداد بیشتری از مردم بتوانند به کسب علم و مهارت بپردازند، فی نفسه امری است مطلوب.

در واقع، اینکه در روزگاری که داشتن مدرک دیپلم و حتی ششم ابتدایی افتخار محسوب می‌شود، علتش این بوده است که اغلب مردم، حتی از داشتن سواد و تحصیلات در این حد نیز محروم بودند و اینکه اکنون چنان وضعیتی وجود ندارد، به این دلیل است که معادله، معکوس شده و اغلب مردم توانسته‌اند در سطوح مختلف آموزشی، تحصیل کنند.

بدیهی است جامعه‌ای که درصد باسوادان و تحصیل‌کردگان دانشگاهی‌اش بالا باشد، از معضلات جوامع کم دانش مصون خواهد ماند و راه رشد را بهتر و سریع‌تر خواهد پیمود.

از این‌رو، اصل گسترش آموزش‌های عالی، رویکردی قابل دفاع و منطقی به شمار می‌رود.

2- اما آنچه باعث شده است انتقادات موجود به شکل کنونی در میان مردم به ویژه نخبگان شکل بگیرد، این سوال راهبردی است که آیا به طور مثال دانش‌آموخته مقطع کارشناسی امروز، به اندازه لیسانس 40 سال پیش باسواد و کاربلد است یا خیر؟
البته پاسخ به این پرسش، می‌تواند فرد به فرد و دانشگاه به دانشگاه متفاوت باشد ولی در کلیت امر نیز می توان یک پاسخ عمومی بدان داد و تکلیف را مشخص کرد.

در این میان، طرفداران گسترش آموزش عالی، با اذعان به نقص‌های موجود، معتقدند که اکنون که ظرفیت‌سازی "کمّی" در عرصه آموزش عالی صورت گرفته است، نوبت "کیفی" سازی آموزش است که اگر چنین شود، می‌توان به آینده آموزش عالی در کشور امید داشت.

اما اکنون، معضل بسیار بزرگتری، آموزش عالی و اعتبار مدارک و مدارج علمی را تهدید می‌کند و آن عبارت است اعطای مدارک دانشگاهی به برخی افراد که فاقد شایستگی‌های علمی هستند و جالب اینکه در این پروسه، آقایان به کمتر از دکترا هم راضی نیستند و دقیقا به همین دلیل است که بسیاری از افراد ذی‌نفوذ و بعضا صاحب منصب، در طول سالهای گذشته، بناگاه ، "آقای دکتر" شده‌اند و این در حالی است که اکثر آنها حتی از خواندن یک متن ساده انگلیسی هم عاجزند و کسی هم نیست به آنها بگوید "آقای دکتر! شما چطور دکتری هستی که حتی نمی‌توانی متن انگلیسی کتاب درسی دبیرستان را هم بخوانی؟!"

یا کسی از آنها نمی‌پرسد که در کدام آزمون شرکت کردید، با چه نمره‌ای قبول شدید و استادان شما چه کسانی بودند؟

این، یک واقعیت در جهان امروز است که کارکرد تعدادی از دانشگاه‌های درجه چندم دنیا، فروش مدرک به اتباع کشورهای جهان سوم است.

آنها، از این طریق، هم درآمدهای کلان و بادآورده‌ای را کسب می‌کنند و از سوی دیگر، جهان سوم را انباشته از دکتر(!)های بی‌سوادی می‌کنند که عمری را با مدرک بی‌پشتوانه‌شان، وبال جامعه کشور خویش خواهند شد و بدین ترتیب، "توسعه نیافتگی" در این کشورها درست از نقطه‌ای که مرکز اصلی توسعه است (مراکز علمی) نهادینه می‌شود!

البته، برخی تمهیدات مثل عدم پذیرش مدارک تحصیلی دانشگاه‌های غیر معتبر در مراکز دولتی و نیز برخوردهای قانونی نظیر آنچه در ماجرای دانشگاه هاوایی شاهدش بودیم می‌تواند "تاحدی" این مساله را "تعدیل" (و نه حل) کند.

اما آنچه مصیبت اصلی است اینکه روند پذیرش و اعطای مدرک دکترا در برخی مراکز آموزش عالی کشور، به شدت در میان ا فکار عمومی مورد ابهام است به گونه‌ای که طی سالهای گذشته تعداد قابل توجهی از صاحب منصبان توانسته‌اند مدارک کاملا رسمی دکترا را از معتبرترین دانشگاه‌های ایران بگیرند و مردم را با این سوال بزرگ و اساسی مواجه کنند که چگونه ممکن است این همه مسئول که همه‌شان هم مدعی مشغله‌های کاری متعدد برای خدمت به مردم اند، در آزمون‌های مقاطع عالی آموزش قبول شوند و در اندک زمانی عنوان دکترا را به پیشوند نام خویش بیفزایند؟!

فاجعه‌بارتر این که بسیاری از این افراد، پس از "دکتر" شدن مدعی عضویت در هیات‌های علمی دانشگاه نیز می‌شوند و به همان دلیلی که دکترا گرفته‌اند، استاد دانشگاه نیز می‌شوند و بدین ترتیب تا پایان عمر به عنوان یک عنصر کم‌سواد بر کرسی استادی می‌نشینند و برای سالهای سال، دانشجویان کم‌سواد تربیت می‌کنند و جایگاه استادی دانشگاه را کم‌ارج و بی‌اعتبار می‌سازند و این یعنی استمرار یک فساد (دکتر شدن غیر متعارف) در مفاسد متعدد (ظلم به دانشجویانی که بسیاری از آنها هنوز به دنیا نیامده‌اند و در سالهای بعد، قرار است شاگردان این استادان! شوند).
...و البته بگذریم از بهره‌برداری‌های سیاسی، شغلی و اقتصادی که این افراد از عنوان "دکتر" می‌کنند.

بی‌پرده باید گفت عقده دکتر شدن بعضی‌ها، معضل بزرگ آموزش عالی و یکی از مشکلات کشور است که به نظر می‌رسد زمان آن فرا رسیده باشد که تحقیق و تفحصی جدی از سوی مجلس یا قوه قضاییه در این‌باره صورت گیرد تا معلوم شود صاحب‌نامانی که در سالهای اخیر دکتر شده‌اند، چگونه و از چه طریق توانسته‌اند بدین مهم نائل آیند و گوی سبقت از شهروندانی که اغلب، بسیار باسوادتر از آنها هستند را بربایند؟!

حفظ حرمت مدارک تحصیلی، وظیفه‌ای است که امروز بر دوش متولیان آموزش عالی سنگینی می‌کند.